istəkli Soydaşlar, Azərbaycanda Ulusal-Uyqar Varlığımızın Zalımanə bir şəkildə Talandığını nəzərdə Alaraq, Azərbaycan Eşqilə Çırpınan Ürəklərin, Qələmlərini Oynadan barmaqların Varlığımızın Bütün Qatlarını Yazıb, Tanıtdırmağın Başqa Yolu Olmadığını Aydındır. 14-15 yaşlarımda Təbrizdən İlk Dəfə Urmu-ya Getdıgımız zaman, oradaki Qara Həsənli, Cəhətlu və Barbın Kəndlərındəkı Əlaqələrimizə Görə 4-5 il Yaşamaşdım. Bu Törənlər o vaxtdan yadımda qalsada,1997-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasinin Lənkəran Bölümündə Keçirilən bir Ulusal Folklor Seminari Üçün hazırladığım bu Məruzədə, Bəzi Yanlışlıqlar ola bilər.Ona Göər ölüm Ayaqında olan Varlığımızdan Yamağı qutsal Bir qonu Olduğunu Seçənlərin daha Gözəl Yazacaqlarına inanıram. Yazdığım bu Toy Törənlıəri Təməl Urmunun Dolayindaki Kəndlərdə Keçirilən Törənlərdən İfadə olmasina baxmayaraq, Urmu Şəhərində Qaydalarina Uyğun Olaraq, Yaxın Şəkildə keçirilir. Ancaq Zaman Keçdikcə Yeniliklər Gəlir Və keçmişin Bəzi Dəbləri Unudulur. Bu kənddən o kəndə Gəlin Aparmaq Bir zaman Atilə olmuşdursada, aydındır ki, bu Gün Araba(Maşın) Bu işi görür. Bir zaman Kürəkənın Bəy Dourduğu Gün, onun Saçların Güclə Dibdən Qırxırdılarsa, bu gün onun Tellərini Daraqlayib, düzəldib Toy Törəninə Gətirirlər. Ancaq Törənə Gəlir və Toy Bəyin Qarşısında durur və Sağdış-Soldış Seçilir. Əlavə etmək istəyirəm ki, yazdığım bu Törən, bir çox yerlərdə ifa oluna bilər və olunurda, Yalnız Urmu və Dolayinda, dil, Uyqarlıq və Folklor Baxımından Sağlam, Təmiz Və Zəngin Olduğu kimi Öz Qaydasini da itirməmişdir və basqınlar Qarşısında Dirənç Göstərməkdədir. Bütün bu Dirənçə baxmayaraq, himayə olmadığı təqdirdə sözsüz çürüyüb, aradan gedəcəkdır.Elə ona görə də Folklor Tanıtma Alimlərın Boynuna bu barədə Böyük Görev düşməkdədir.
Birinci Addım(Nişanlamaq)
1.1- Tanışlıq və görüşlər
Qız Və Oğlanın Tanışlığı təməl kənd və Şəhərlərdə, Əlbəttə Fərqli olar. Bu tanışlığı sözlə-danışıqla Tamamlamaq, kənd yerlərində ya bulaq başında olar və ya Üzüm Bağında, ya Tütün Düzərkən və ya hər hansı Toy Törənində və Qonaqlığında. Ancq bu tanışlıq hansı şəkildə olursa-olsun, görüşlər Təməl bulaq başında və Özəlliklə Sonbaharda(Payız) işlər Yüngünlləşdikdən Sonra başlar. Axşam Üstü Bəlli saatda Su bardaqilə suya Gedən Qızın Yolu Üstə, Oğlan Durar. Yaşmaqlı Qız Hər halda Yaşmaq Altından Gözlərını Oynadaraq, onu Gördügünü və Sevdiyini bildirməki Bacarar.
1.2- Bıllı-Bıllı Sallamaq
Bu Görüşlər və Tanışlıq bayrama Qədər Davam Edər və ilin Son çərşənbəsındə(Odgün) Evın Bacasından və ya pəncərəsının Qabağından Qızın Tanıtdığı Şal ya Börk ilə, Oğlan bıllısını Sallayar. Ananında Artıq xəbərdar olduğu sorun bir az hər şeydən, Yeni “Çərşənbə yemişi” deyilən Cəviz, kişmiş, Sucuq və başqa Şəbçərələrdən Bol-Bol Ayırıb, Qıza Verər.Qız Özü hazırladığı Bayramlığıda Görünməmək Şərtilə onlara Qatıb, Oğlanın Şalına bağlar. Bu olaylardan sonra, artıq oğlan Evidə xəbərdar olar və Yavaş-Yavaş Elçiliyə Hazırlaşarlar.
1.3- Elçilik və Söz Danışma
Atanin İstəkilə və daha öncə bu muamelənin baş tutmaği Bilinmə Şərtilə, bir neçə Ağ saqqal və Ağ birçək, Qız Evinə Gedər, Sözlər danışılar, Bütün Sorunlar Ölçülər, biçilər və Raziliğa Gəldikdən sonra Şirinlik içilər.”qutlu olsun” deyərlər və Artıq o sonbaharda(Payız) bir toy Olacaği Aydınlaşar.
ikinci Addım(Toy Törəninə Hazılıq)
2.1- Düzən
Sonbaharin ilk Günlərindən Başlayaraq, Kürəkən Evində(Bəy Evində) Gecələr Cavanlar(Gənclər) yığışar, Aşıq Varsa, Ona qulaq Asarlar, Yoxsa Özləri çalib-Oynamaqla məşğul olarlar. ilk başda Yeddicidə bir gün ilə başlayan bu Törən, yavaş-yavaş hər gecə keçirilər. Toya beş-on Gün qalmış, Artıq bu törən kəsilər və Gənclər Bəyin Qarşısında Dil Calmani Diyərək Calman(Yallı) Getmək başlayarlar. Buraya heç kim Çağrılmaz. Ancaq həm Toy Törəni Şənli keçməsi üçün, həm də Özlərinin Eyləncəsi üçün hər kəs oraya Gəlməyə can Atar.
2.2- Bazarlıq
Elə o Günlərdə Oğlan Evi və Yaxınları, Qız Evi və yaxınları birlikdə Gəlini Bazara Apararlar. Gəlin Paltarlarindan, Ayaqqabılarına qədər nə lazımdırsa, Kürəkən hesabına Alınar. Eyni zamanda QayınAna, qaynıAta, Qayın Və Baldızlarada Tuhfələr alınar Yengələr və Yaxın Qohumlar da Unudulmaz. Sırğa, Bilərzik, BoyunBağı ilə birlikdə, birdə Gəlinə üzük Alınar. Ancaq Qız Evi Hesabına Kürəkənində Üzüyü o Gün alınar və Barmaqlara Taxılar.
Üçüncü Addım(Toy Törəni)
3.1- Həbli və kəbin Kəsmə
Hələ daha öncə şəhərdən və ya o Yörədə Kəbin Kəsilməmişsə, Toy Günü Eyni zamanda Kəbin Kəsmə Törəni də keçirilər. Qız Evində olan bu Törən Kəbin Kəsməyə Gəlmiş Alim, Bütün Şərtləri və Oğlanin Adini Söyləyərək, Qızdan razi olduğunu Soruşar. Ümumiyətlə, Qız üçüncü Dəfə Soruşanda “Hə” cavabini verər və beləliklə “Həbəli” Aldıqdan sonra Şənlik Başlar. Ancaq Kəbin Kəsildiyi zaman Öyüdlər oxunanda, orada olan Şəxslər Əllərini Daraqlamamalidirlar. Əl-Qol Aşıq Qaldığı kimi, Arxalıqların Döymələridə Açıq Qaımalidir, buna Görə ki halda yeni Qurulmuş Ailənin Həyatinda Düyün Olmaz Qənaətındədırlr.
3.2- Toy Günü
Toy Günü Ümumiyətlə Səhərdən Toy çalınar və Yallı Gətmək başlanilar. Urmu-da Təbilə “Toy” deyirlər və onuda bir Zorna ilə birlikdə olur. Yallı ya Cəlman Başlayanda Güclü bir Gənc Şali Əlində Yalli çəkər. əyər Axşama qədər Çalınacaq bütün havalarda, Oynamaği Yorulmadan başara bilsə, o gəncə o iş çox böyük Fəxr sayılar. Bir Qız-bir Oğlan Əl-Ələ yapişib, getdiyi bu yallı havalari, yumuşaq hava olan və “Yalnız Ayaq” deyilən bir hava ilə başlar ki, daha çox Heca Vəzninə uyğundur. Bu hava “Cüt Ayaq” və sonra “Tuvlama” ilə yavaş-yavaş “ Şuşənli”, ”Şixani” və sonda “Sincabi” Havasila Gün batan Çaği Sona yetər. Söylənilməsi lazımdır ki, bu havalarin bəzilərində Sadəcə Ayaqlar oynar, Bəzilərində ayaqlar birlikdə Əl-qol da oynar. Bəzilərində Belə Hərəkətı ona Əlavə olur və Sonda boyun və baş Hərəkətlərınındə işə qarışdığı, Son Havalarda Bütün Bədən İlan kimi və Ahəngli bir şəkildə Qıvrılıb-Açılar. Bu havalari və ona Uyğun olaraq oynamaqlari, Ulus Uşaqlıqdan Təcrübə Edərək Öyrənər.
3.3- Xına Gecəsi
Xına Gecəsi Toy Gününün Axşami Başlar. Qız evində çoxda Yüksək Formdə keçirilməz. Ancaq Qaval Vasitəsilə ulus Mahnılar çalıb-oxuyub, oynarlar. Oğlan Evində isə ya Aşıqa keçirilər, ya da kiçik ulus Orkestri olanToy-Kamança və Bəzi Vatxlar Qarmunla. Istər Aşıq-İstər Orkestrlə olsun, xına gecəsində bir Toy Bəyi olar, Bir də onun Əmr bəyi. Çalqıçılar Ulus Havalai Çalr və Toy Bəyinin Əmiri ilə Əmr Bəyi Müxtəlif Adamlari Oxumağa ya oynamağa Çağırar. Oxuyub-oynamaği başarmayan adam, Gənc olsa, əmr bəyin əlindəki Şüv və ya kiçik Qamçıla kötək yeməlidir. Ancaq Böyük adam olursa, Cərimə olunar. Bəlkədə ona Görədir ki, o Bölgədə hamı oxuyub-oynamaği və özəlliklə yallı getməyi, başarmaqdadir. Bəzi vaxtlar toy bəyi kiçik bir icra istəyər, buna görə ki bəlli adamlar bəzi hərəkətlərilə ulusu Güldürüb-sevindirməyi yaxşı bacarırlar. Xına gecəsində bir zaman çalıb-oynamaqdan sonra axşam yeməyi yeyilir. Bir az sonra Kürəkəni salon, ya da ki Böyük Otaği olan Bəy Evinə gətirirlər və Bəy durar(bu bəy Toy bəyilə Fərqlidir). Bu arada, Ancaq bu hadisədən öncə qız Evindən Xonçalar gələr. Xonçalar gəlməyə başladığı Zaman Əmir bəyi uca səsilə Söylər:
Xonlar oldu Amada,
Xəbər Verin Damda.
Beləliklə, o Törəndə Bəyə, toy bəyinə və Sağdış-solduşa Qız Evi tərəfindən göndərilmiş xonçalarda olan Tuhfələr, Ulusa göstərilir. Bundan sonra Artıq Sağdış-Solduş Kürəkəndən ayrılmaz. Ancaq sabahisi Gün Gəlin Gətirildikdən sonra Kürəkən Gərək Otağına Gedər və onlar bəydən ayrılar.
3.4- Bəyin Hamamı
O Gecə Səhərədəl Çalıb-oynamaqlar, Gün çıxmamış böyük toy dam Ütsütndə Gümbüldar. Bu, o deməkdir ki, Kürəkən Hamama gedir. Sağdış-Solduş və bir neçə dost-Tanışla Kürəkən hamama gedər, yuyunub hazırlandıqdan sonra, Kürəkən paltarlarin geyir və Evə dönərlər. Onu Qarşılamaq üçün özəl mahnıla ulus Oynaya-Oynaya onu Evə Gətirər. Bu hamamın və onun yan xərclərinin hamısı sağduş verməlidir. Ancaq Xına Gecəsində yığılan Toy Pulu Törənində, Solduş və Sağdış Pul salmaz. Bəzən Xına Gecəsi, gəlin Çıxan Gün tutular, Ancaq belə Hallarda ondan öncəsi Günlər və özəlliklə bir Gün əvvəl Böyük Şənlikləe keçirlər.
Dördüncü Addım(Gəlin Çıxartma Törəni)
4.1- Hazırlıq
Gəlin Çıxarmağa Bir-iki saat Qalmış, kürəkən Sağdış-Solduş ilə birlikdə Əl öpmə Törənini İfa edər. Qız Evinə gedərək, QayınAna və QayınAtanın, Qarşısında Hörmətlə Əyilib, onların Əlibndən Öpüb, ona “Ata” və “Ana” deyə Müraciət Edər QayınAta Kürəkənin Qoluna bir Saat bağlar və Alnından öpüb, öz ovladini birinci Allaha, ikinci ona tapşırdığını Söylər.
4.2- Bel Bağlama
Gəlin çıxmazdan öncə kürəkənin ən kiçik qardaşi və ya Məhrəm bir oğlan uşaği, Gəlinin Belini bağlar və bu Sözləri Söylər:
Gəlin-Gəlin, Qız Gəlin,
inciləri Düz Gəlin,
Yeddi Oğlan istirəm,
Son Beşigin Qız, Gəlin
Beləliklə Gəlin Çixmağa hazırlanmışdır. Gəlin, Atası Evindən Çixarkən Çalqıçılar Özəl bir hava çalarlar. Bu havanin Adı QayınAnani Ağlatma havasidir. Bu hava Gəlin Qapidan çixancaya qədər qəmli və tragik olur, buna Görə ki illər Boyu alışdığı Ev-Eşiyikdən Getmək, Qəmli bir hadisədir. Ancaq bu hava yavaş-yavaş şad və oynaq bir havaya Dönər və Gəlin Qapıdan çıxanda hamı Oynamağa başlar.
4.3- güləş Törəni və Noğul Səpmə
Ümumiyətlə, Gəlin Çıxdıqdan sonra igid bir oğlan onun Önünü kəsıb, Ya Güləşmək üçün qarşı kimsə olsa istəyər, ya da Yolu Açmayacağını Söylər. ilk baxışda bu hadisə qəribə olsada, həmişə Sonu gözəl Sözlərlə və Xoşluqa bitir. Belə ki, ya oğlan Evindən bir Gənc Güləşməyə hazır olub, Qollar və Qıçlar, Çırmalanar, “Cəngi” havasi çalınarvə Güləş başlar, qalıb Gəlsə Öpüşüb, Ayrılarlar, Yoxsa Güləş olmadığı halda ona bir yaxşı armağan verilər və gəlin yolu açılar. Gəlinin KKürəkənin Evinə yaxınlaşdığı zaman iki Qızıl Alma Götürüb, Birini Öpərək Ayaqının Altına Atar, O birisini var qüvvəsi ilə Gəlinin Başının üstündən Aşdırar. Ancaq Son zamanlarda Alma Atılmır, Yaxınlaşıb Almani Öpüb, gəlinin Alnına yavaşca Vorub, Ayaqının Altında Atılar. Alma Atıldıqdan sonra Kürəkən Dama çıxıb, Gəlinin Başına Noğul, Pul, Şirinlik səpər və beləliklə, Gəlin Təzə Evinə Girirkən Şirinlik və var-dövlətlə qarşılanar.
4.4- Şal Aparma
Əski Kənddən Gəlin Gəldiki Zaman, Birdə Şal aparma Törəni varidi. Belə ki, Gəlin kəndində Qabağına Çıxan olmasaydi, Gəlin Kənddən Çıxdıqdan sonra hər kəs öz Atına minib, Kürəkənin Ailəsinə Xəbər Aparmaq istirdi. təbiidir ki Atın Belındə Ən Bək oturan və onu yaxşı Sorən Gənc Hamıdan qabaq Bəy Evinə çatıb, QayınAta və QayınaAnaya Söylərdi:
Gəlin Çıxdı Kənddən,
müşduluq Gözlərəm mən
onlarda yaxşı bir armağan verərdilər və bir neçə Saatdan sonra Gəlinlərini Görərdilər.
Ətək Yazılar:
Törən = Mərasim
Ulusal = Milli
Uyqar = mədəni
Yeddici = Həftə
Bilərzik = qolbağ
Yörə = məhəllə
Qaynaq: Dilmac Dərgisi B.Rəsulzadə Və latıncə Çeviri Ümid Urmuli
Nasirəddin şah Qacar və özəlliklə Məşrütə zamanindan Geçiklərı təmizləmək və Şəhərlərdə yaşayanlar uluslara başqa xidmətlər vermək üçün bəzi idarələr Bələdiyə Adila Quruldu. 
Çillə Gecəsində işlənilən sözlərlə bir araşdırmam olacaq. Görüm üçün Çillə, Qarpız, Qar, Qış və ...
Ulusumuzun Dövlət Dəstgahına Yaxınlaşdırmaq və Ümumən Ehtiyacatini Sadə bir Şəkildə Anlamaq və 
Elə ki Quran, Tövrat, incil kitablarinda yazılıb yer üzündə bir cənnət var ki bu kitablarda bu Cənnətə 
